Het verhaal
Scheherazade en de Duizend-en-een nacht
Wie de vertelster is, hoe de Nachten zich over duizend jaar ontwikkelden, en wat een dinershow in Hammamet aan de naam ontleent.
Vind mijn avond ↗Kort antwoord
Scheherazade is de vertelster van het raamverhaal dat Duizend-en-een nacht bijeenhoudt: een dochter van een vizier die een koning ervan weerhoudt haar te laten executeren door verhalen te vertellen die bij zonsopgang stoppen. De verzameling groeide eeuwenlang uit Perzisch, Arabisch en Indiaas materiaal, en enkele van haar bekendste verhalen werden toegevoegd door haar eerste Europese vertaler. De show in Hammamet ontleent de naam aan de sfeer; de boekingspagina vermeldt niet dat haar verhaal wordt opgevoerd.
De Nachten in het kort
| Punt | Wat de bronnen zeggen |
|---|---|
| Raamverhaal | Een koning, een vertelster en 1.001 nachten van onvoltooide verhalen |
| Naam | Van het Midden-Perzische Šahrzād, traditioneel gelezen als geboren uit de stad |
| Vroegste spoor | Een negende-eeuws Arabisch fragment getiteld Kitab Hadith Alf Layla |
| Eerste Europese vertaling | Antoine Galland, in het Frans, 1704 tot 1717 |
| Tunesisch voetnoot | De Breslau-editie van 1825 tot 1838 claimde een Tunesische bron |
Het raamverhaal
Het verhaal van Wikipedia luidt als volgt. Koning Shahryar, die ontdekte dat zijn eerste vrouw hem ontrouw was geweest, trouwt elke nacht met een nieuwe bruid en laat haar bij zonsopgang ter dood brengen. De dochter van de vizier, Scheherazade, biedt zich vrijwillig aan. Elke nacht begint ze een verhaal en stopt ze bij zonsopgang, zodat de koning haar executie uitstelt om het einde te horen. Gedurende 1.001 nachten vertelt ze verhalen over koningen, kooplieden, geliefden en djinns, tot hij zijn geweld opgeeft en haar voorgoed spaart. De afloop verschilt per manuscript, wat een nuttige herinnering is dat de Vertellingen nooit één vast boek zijn geweest.
Wat haar naam betekent
De naam komt van het Middelperzische Šahrzād, dat volgens Wikipedia traditioneel wordt gelezen als geboren uit de stad of dochter van het rijk. De Franse vertaling van Antoine Galland populariseerde de spelling Schéhérazade, waaruit de meeste westerse varianten voortkomen. De dinershow in Hammamet spelt het Sheherazade, een andere westerse weergave van dezelfde naam.
Een verzameling die groeide
De Vertellingen zijn een samengesteld geheel, in het Arabisch bijeengebracht tijdens de islamitische gouden eeuw uit Perzische, Arabische, Indiase en Mesopotamische bronnen. Het raamverhaal is waarschijnlijk afkomstig uit een Perzisch werk, Hezār Afsān, wat duizend verhalen betekent. Het vroegst bekende fragment, uit het begin van de negende eeuw, werd in de twintigste eeuw geïdentificeerd door Nabia Abbott en draagt de titel Kitab Hadith Alf Layla. Het oudste manuscript met het volledige raamverhaal is het Galland-manuscript uit de Syrische traditie, geschreven tussen ongeveer 1450 en 1593 en nu in de Bibliothèque nationale de France.
Twee Arabische tradities
Wikipedia onderscheidt een kortere Syrische traditie en een langere Egyptische, waaraan door de eeuwen heen vele verhalen zijn toegevoegd. De eerste gedrukte Arabische editie in een Arabisch land, de Bulaq-editie van 1835, was gebaseerd op de Egyptische traditie. De Leidse editie van 1984, bezorgd door Muhsin Mahdi, geldt als de meest getrouwe kritische tekst van de middeleeuwse Arabische versie.
Galland en de verhalen die er niet waren
De twaalfdelige Franse vertaling van Antoine Galland, uitgegeven van 1704 tot 1717, was de eerste Europese versie. Ze bevatte Aladdin en Ali Baba en de veertig rovers, die niet in de Arabische manuscripten voorkomen; Galland zei dat hij ze had gehoord van de Syrische maronitische verteller Hanna Diyab. Met andere woorden: twee van de verhalen die de meeste mensen met de Vertellingen associëren, kwamen via een Europees boek tot ons — een gegeven dat vreemd rijmt met het idee van een zuiver volksorigineel.
Een Tunesische voetnoot
Wikipedia vermeldt dat de Pruisische geleerde Christian Maximilian Habicht samenwerkte met de Tunesiër Mordecai ibn al-Najjar aan de Breslau-editie, uitgegeven van 1825 tot 1838. Ze beweerden een Tunesisch manuscript te gebruiken, waarvan al-Najjar later toegaf dat het een vervalsing was. De episode laat zien hoe graag Europeanen een Noord-Afrikaanse bron voor de verhalen wilden, en hoe verward de overlevering ervan was.
Wat een dinershow met de naam doet
Een restaurant of avondshow met de naam Sheherazade gebruikt haar naam als synoniem voor gastvrijheid, verhalen vertellen en het Oosten. De boekingspagina voor de avond in Hammamet beschrijft een arabesk decor en een live optreden, geen hervertelling van de verhalen; ga dus voor het eten en het entertainment en beschouw de naam als versiering.
Voor wie dit niet is bedoeld
Wie een theatrale enscenering van de Vertellingen verwacht, zal op de boekingspagina niet zien dat die wordt beloofd. Lees voor de verhalen zelf een vertaling van de Vertellingen.
Veelgestelde vragen
Wie was Scheherazade?
De vertelster van het raamverhaal, die 1.001 nachten lang verhalen vertelt om te overleven.
Staan Aladdin en Ali Baba in het oorspronkelijke Arabisch?
Wikipedia zegt dat ze niet in de Arabische manuscripten voorkomen en dat Galland zei dat hij ze van Hanna Diyab hoorde.
Voert de show in Hammamet haar verhaal op?
Dat staat niet op de boekingspagina.
Bronnen