Historia
Szeherezada i tysiąc i jedna noc
Kim jest narratorka, jak „Noce" rosły przez tysiąc lat i co kolacja z pokazem w Hammamet czerpie z tej nazwy.
Znajdź mój wieczór ↗Szybka odpowiedź
Szeherezada jest narratorką historii ramowej spajającej „Tysiąc i jedną noc": córka wezyra, która ratuje się przed egzekucją, opowiadając królowi baśnie urywane o świcie. Zbiór rozwijał się przez stulecia z materiałów perskich, arabskich i indyjskich, a część jego najsłynniejszych opowieści dodał pierwszy europejski tłumacz. Pokaz w Hammamet zapożycza tę nazwę dla atmosfery; strona rezerwacji nie mówi, by inscenizował jej historię.
„Noce" w skrócie
| Punkt | Co mówią źródła |
|---|---|
| Historia ramowa | Król, narratorka i 1001 nocy niedokończonych opowieści |
| Nazwa | Od średnioperskiego Šahrzād, tradycyjnie interpretowanego jako „zrodzona z miasta” |
| Najwcześniejszy ślad | Dziewięciowiekowy arabski fragment zatytułowany Kitab Hadith Alf Layla |
| Pierwsze europejskie tłumaczenie | Antoine Galland, po francusku, lata 1704–1717 |
| Tunezyjska nota | Wydanie wrocławskie z lat 1825–1838 powoływało się na źródło tunezyjskie |
Historia ramowa
Wikipedia podaje to tak. Król Szachrijar, odkrywszy niewierność pierwszej żony, każdej nocy poślubia nową oblubienicę, a o świcie każe ją stracić. Córka wezyra, Szeherezada, zgłasza się na ochotnika. Każdej nocy zaczyna opowieść i przerywa ją o wschodzie słońca, więc król odracza jej egzekucję, by usłyszeć zakończenie. Przez 1001 nocy snuje opowieści o królach, kupcach, kochankach i dżinach, aż władca porzuca przemoc i darowuje jej życie na dobre. Zakończenia różnią się między rękopisami, co jest użytecznym przypomnieniem, że Księga tysiąca i jednej nocy nigdy nie była jedną, ustaloną książką.
Co oznacza jej imię
Nazwa pochodzi od średnioperskiego Šahrzād, które według Wikipedii tradycyjnie odczytuje się jako „zrodzona z miasta” lub „córka królestwa”. Francuskie tłumaczenie Antoine’a Gallanda spopularyzowało pisownię Schéhérazade, od której wywodzi się większość zachodnich wariantów. Kolacja z pokazem w Hammamet zapisuje je jako Sheherazade — kolejne zachodnie odwzorowanie tego samego imienia.
Kolekcja, która rosła
„Baśnie tysiąca i jednej nocy” to dzieło kompozytowe, zestawione po arabsku w okresie złotego wieku islamu ze źródeł perskich, arabskich, indyjskich i mezopotamskich. Jej historia ramowa wywodzi się prawdopodobnie z perskiego utworu Hezār Afsān, oznaczającego tysiąc opowieści. Najstarszy znany fragment, pochodzący z wczesnego IX wieku, został zidentyfikowany w XX wieku przez Nabię Abbott i nosi tytuł Kitab Hadith Alf Layla. Najstarszy rękopis zawierający pełną historię ramową to Rękopis Gallanda z gałęzi syryjskiej, spisany między około 1450 a 1593 rokiem i przechowywany obecnie w Bibliothèque nationale de France.
Dwie arabskie tradycje
Wikipedia wyróżnia krótszą gałąź syryjską i dłuższą egipską, do których przez stulecia dodawano wiele opowieści. Pierwsze drukowane wydanie arabskie w kraju arabskim, wydanie z Bulaq z 1835 roku, opierało się na tradycji egipskiej. Wydanie z Lejdy z 1984 roku, pod redakcją Muhsina Mahdiego, uchodzi za najbardziej wierny tekst krytyczny średniowiecznej wersji arabskiej.
Galland i opowieści, których nie było
Dwunastotomowe francuskie tłumaczenie Antoine’a Gallanda, publikowane w latach 1704–1717, było pierwszą europejską wersją. Znalazły się w nim Aladyn oraz Ali Baba i czterdziestu rozbójników, których nie ma w arabskich rękopisach; Galland twierdził, że usłyszał je od syryjskiego maronickiego gawędziarza Hanny Diyaba. Innymi słowy, dwie z opowieści, które większość ludzi kojarzy z Księgą tysiąca i jednej nocy, trafiły do czytelników za pośrednictwem europejskiej książki — co osobliwie kłóci się z wyobrażeniem o czystym, ludowym pierwowzorze.
Tunezyjski przypis
Wikipedia odnotowuje, że pruski uczony Christian Maximilian Habicht współpracował z Tunezyjczykiem Mordechajem ibn al-Najjarem przy wydaniu wrocławskim, publikowanym w latach 1825–1838. Twierdzili, że korzystają z tunezyjskiego rękopisu, który al-Najjar później przyznał, że był falsyfikatem. Epizod ten pokazuje, jak bardzo Europejczycy pragnęli północnoafrykańskiego źródła tych opowieści i jak zawikłany był ich przekaz.
Co kryje się za nazwą pokazu kolacyjnego
Restauracja lub wieczorne widowisko o nazwie Sheherazade używa jej imienia jako synonimu gościnności, sztuki opowiadania i Orientu. Strona rezerwacji wieczoru w Hammamet opisuje arabską scenerię i występ na żywo, a nie opowieść o baśniach, więc wybierz się tam dla jedzenia i rozrywki, a nazwę potraktuj jako ozdobnik.
Dla kogo to nie jest
Kto oczekuje teatralnej inscenizacji „Nocy” nie znajdzie takiej obietnicy na stronie rezerwacji. Same opowieści warto poznać z przekładu „Nocy”.
Najczęściej zadawane pytania
Kim była Szeherezada?
Gawędziarz opowieści ramowej, który przez 1001 nocy opowiada baśnie, by przeżyć.
Czy Aladyn i Ali Baba są w oryginalnym języku arabskim?
Wikipedia podaje, że nie pojawiają się one w arabskich rękopisach, a Galland twierdził, że usłyszał je od Hanny Diyab.
Czy widowisko w Hammamet przedstawia jej historię?
Strona rezerwacji tego nie podaje.
Źródła